
İş bir üretim rehberiyle başladı, sonra bir web uygulamasına dönüştü. Giresun'daki organik entegre tarım projesinin yaklaşık 30 m²'lik mantar deposunda istiridye mantarı (Pleurotus ostreatus) yetiştirilecekti; kazan ya da buhar odası yoktu, işçiliği üretici kendisi yapacaktı. Önce resmî ve akademik kaynakları tarayıp bu koşullara uyan, sahada adım adım izlenecek üç belgelik bir protokol hazırladık: kaç kilo saman alınacağından lekeli torbanın ne olacağına kadar her şey yazılı. Ardından protokolü günlük işe taşıyan MantarCi'yi yazdık: üreticinin tarayıcıdan girdiği, üretimi depo, oda, raf ve tek tek torba düzeyinde izleyen, protokoldeki adımları ekim tarihinden hesaplayıp "bugün ne yapılacak" diye önüne getiren, hasadı, satışı, gideri ve stoğu da aynı yerde tutan bir panel.

Protokol görselleri, depodaki belgelerin sade bir belge görünümüne dönüştürülmüş hâlinden alındı; tablolar ve rakamlar belgelerdekiyle aynı. Panel görüntüleri MantarCi'nin yerel kopyasından, kurgusal bir işletme ve örnek verilerle alındı; adlar, telefonlar ve rakamlar gerçek değildir. Resmî PDF'lerin rakamları uygulamadan önce kaynağından doğrulanmalıdır.
İlk belge, samanın nasıl dezenfekte edileceği (pastörizasyon: zararlı mikropları kaynatmadan, belirli bir sıcaklıkta tutarak azaltmak) sorusunu cevaplıyor. Türkiye'deki il müdürlükleri ve üniversitelerin yayınları, yurt dışındaki üniversite ve devlet yayınları ve hakemli makaleler tarandı; sıcaklık ve süre değerleri tek tabloda yan yana konuldu. Varili ısıtmadan, yakıt harcamadan yapılan bir yöntem de belgeye eklendi. Türk resmî belgelerinde yer almadığı için ilk partide değil, sıcak su yöntemi oturduktan sonra denenmek üzere anlatıldı.
Elde 15 kg HK-35 misel (mantarın tohumu yerine geçen, tahıla aşılanmış mantar ağı) vardı. Reçete resmî kaynaklara dayanıyor, miktarlar ise bu stoktan geriye doğru hesaplandı: kaç kilo saman, kaç varil partisi, kaç torba gerektiği tek tek çıkarıldı. İkinci belge, alışverişe çıkıldığında elde tutulacak liste gibi yazıldı. Her kalemin yanında miktarı, nereden bulunacağı ve nelere dikkat edileceği var; mümkün olan her yerde işletmede zaten bulunabilecek malzemeler önerildi.
Yaklaşık 30 m²'lik Mantar A Deposu için kuluçka (misel torbayı sararken) ve hasat (mantar çıkarken) bölgeleri ayrı ayrı planlandı. İki dönemin sıcaklık, nem ve ışık ihtiyacı farklı olduğu için oda ikiye bölündü.
Üçüncü belge sahada elde tutulacak protokol: 1 varil = 1 parti olarak yazıldı ve her adımda ne yapılacağı, ne ölçüleceği, ne kadar süreceği belirtildi.
Ekimden sonraki dönem de gün gün anlatıldı: torbalar ne zaman, nasıl kontrol edilecek, mantarın meyve vermesi için oda nasıl değiştirilecek ve hasat nasıl yapılacak.
15 kg miselin tamamını tek seferde riske atmamak için iş 60 günlük bir çizelgeye bölündü. Önce küçük bir deneme partisi kuruluyor, sonuç temizse kalan partiler ikişer ikişer ekiliyor. Belgeler yalnızca ne yapılacağını değil, işin doğru gidip gitmediğinin nasıl anlaşılacağını da anlatıyor. Ölçülecek değerler, sık yapılan hatalar ve tutulacak kayıtlar ayrı ayrı yazıldı.
Kâğıttaki protokol sahada ancak takip edilirse işe yarar. Bu yüzden MantarCi'yi yazdık: üretici tarayıcıdan kayıt olur, kısa bir kurulumla tesisini tanıtır ve üretimini aynı protokolün adımlarıyla izler. Uygulamanın bir tanıtım sitesi ve bir paneli var; telefon ekranına da uyuyor. Protokoldeki adımlar uygulamada her ekim için bir zaman çizelgesine dönüşür: tarihler ekim tarihinden hesaplanır, "şimdi" adımı torbaların gerçek aşamasından gelir.
MantarCi üretimi depo, oda, raf, kat ve bölüm düzeyinde tutar. Her torbanın bir numarası, yeri ve aşaması vardır; böylece hangi rafta neyin hangi aşamada olduğu tek bakışta görülür.
Panel yalnızca üretimi değil işletmenin hesabını da tutar. Hasat girildiği anda torbalara ve partiye işlenir, satılan ve fire olan mantar elde kalan taze üründen düşer. Üretimi görüntüyle de izlemek için iki yol var: telefonla çekilen fotoğraflar ve odalara bağlanan IP kameralar.
MantarCi'yi kullanan üreticiler isterlerse bir topluluğa katılır. Üyeler birbirinin üretim aşamalarını ve kimin ne zaman hasat edeceğini görür, birbirinden mantar talep eder.
Bu çalışma genel bir "mantar nasıl yetiştirilir" yazısı değil. Her rakam ve her öneri, bu işletmenin elindeki malzemeye, odasına ve iş gücüne göre çıkarıldı.
Protokol tek bir işletmenin koşullarına göre hazırlandı, ama küçük ölçekte ve özel ekipman olmadan istiridye mantarı üretimine başlamak isteyen üreticilerin de işine yarar. Belgeler sade bir dille, uygulayacak kişiye doğrudan hitap ediyor.
İhtiyacınızı anlatın; kapsamı, süreyi ve maliyeti birlikte netleştirelim. İlk görüşme ücretsiz.
Projenizi Anlatın